تبلیغات
پایگاه مقاومت شهید امینی - اهمیت خودشناسی از منظر اسلام

         

قرآن کریم هدف از خلقت را رسیدن به مقام عبودیت که همان قرب الهی است معرفی می کند، و در آیات مختلف یادآور می شود که آسمان و زمین لغو و بیهوده آفریده نشده بلکه هدفی مقدس ورای این آفرینش عظیم وجود دارد. لذا شایسته است انسان برنامه ای جهت خود شناسی(معرفت نفس) داشه باشد.

در اصول معارف حقیقی ، پس از معرفت خدای سبحان هیچ موضوعی برای انسان به پایه اهمیت معرفت نفس و خودشناسی نیست ، زیرا که اساس دین و رستگاری است . خدای سبحان فرمود : «وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها ، فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها ، قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاها ، وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها» (شمس ۷-۱۰) سوگند به نَفْس و آن كس كه آن را درست كرد ،سپس پلیدكارى و پرهیزگارى‏اش را به آن الهام كرد، كه هر كس آن را پاك گردانید، قطعاً رستگار شد، و هر كه آلوده‏اش ساخت، قطعاً درباخت ..

مرحوم علامه طباطبایی(ره) در توضیح آیات سوره شمس می‌نویسد: بنابراین همین آیات هم به طوری که می بینید، مسیر و راهی را فرض کرده که یک  سر آن، نفس معتدل و ساده و یک  سر دیگرش رستگاری و یا محرومیت است و آنگاه این دو نتیجه یعنی رستگاری و یا محرومیت را مبنی بر تزکیه نفس و آلودگی آن نموده است [۱]


رسول خدا صل الله علیه و آله فرمودند: «اعلمکم بنفسه اعلمکم بربه » داناترین شما به خویشتن، داناترین شما به پروردگار است » [۲] حضرت در این روایت شریف معرفت نفس را خمیر مایه خداشناسی معرفی می کند .   

امام علی بن ابی طالب علیه السلام: معرفت نفس را با فضیلت ترین معرفت («افضل المعرفة الانسان» [۳] شناخت انسان با فضیلت ترین شناخت است) و پرسودترین معارف(«معرفة النفس انفع المعارف» [۴] معرفت نفس پر سودترین معارف است) معرفی کند.

ملا احمد نراقی معرفت نفس را هم مقدمه خداشناسی معرفی می کند و هم مقدمه خود سازی و تهذیب نفس:

«بدان که کلید سعادت دو جهانی، شناختن نفس خود است؛ زیرا که شناختن آدمی خویش را اعانت بر شناختن پروردگار خود می نماید . (۵)

حضرت امام خمینی (ره) می فرمایند: «نردبان همه حقایق از برای عارف سالك، همانا معرفت نفس است. پس بر تو باد كه این معرفت را بدست آوری، كه شناخت نفس كلید همه كلیدها و چراغ ها است. و هر كس كه خود را شناخت پروردگار خود را شناخته است».

گام نهادن در مسیر معرفت نفس و فرا گیری حکمت نظری و عملی برای نیل به سعادت انسان تأثیر قطعی خواهد داشت، بدین منظور است که در قرآن، بشر را در جریان جست و جوی حقیقت به او گوشزد می کند تا در راه خویشتن شناسی گام بردارد «سَنُریهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فی‏ أَنْفُسِهِمْ حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَق‏» (فصلت ۵۳) به زودى نشانه‏هاى خود را در افق ها[ى گوناگون‏] و در دل هایشان بدیشان خواهیم نمود، تا برایشان روشن گردد كه او خود حقّ است‏.

اولین گام در جهت معرفت نفس و خودشناسی کنترل نفس و زدودن نفس از رذائل است، اگر نفس مهار شده و کنترل شود درهای رحمت الهی باز شده و حکمت و معرفت نصیب انسان خواهد گشت؛ امیر المومنین علی علیه السلام راه هایی برای کنترل نفس بیان می فرمایند در این مجال به چند راهکار اشاره می شود:

«راه راست را از عقل جوى و هواى نفس را مخالفت كن تا پیروز گردى».[۶]

«پیكر و تن را خدمت كردن به او، دادن است آنچه را كه مى‏خواهد از لذات و شهوت ها و سرمایه‏ها. و هلاک نفس در این كار است‏».[۷] یعنی اگر به تن خدمت کنی و هر آنچه از لذات و شهوات خواست بدو بدهی نفس هلاک می شود و چنین نفسی در مرتبه حیوانیت باقی می ماند .

«مؤمن ... سینه او هر چه فراختر است و نفس وى هر چه خوارتر»[۸] انسان هر اندازه خودش را در پیشگاه الهی خوار و ذلیل ببند به همان اندازه سینه اش فراخ می گردد و حقایق عالم هستی بر او آشکار می شود .

 

پی نوشت:

...................................................................

[۱] طباطبایی، تفسیر المیزان ۱۳۶۲، ج۱۱، ص ۲۸۵

[۲] سید مرتضی، غرر و درر، ج ۲، ص ۳۲۹، طبع مصر، نقل از معرفت نفس، حسن زاده، ج ۳، ص ۴۳۳

[۴] غرر الحکم، ج ۲، ص ۳۸۶

[۳] غرر الحکم، آمدی، ج ۶، ص ۱۴۸

[۵] ملا احمد نراقی، معراج السعادة، صص ۶ و ۷

[۶] غرر الحكم ج ۱ فصل دوم ح ۸۷

[۷] غرر الحكم ج ۱ فصل سى و سوم، ح ۶۰

[۸] كلمات قصار ۳۳۳




طبقه بندی: اخبار فرهنگی و اجتماعی،

تاریخ : یکشنبه 15 دی 1392 | 03:36 ب.ظ | نویسنده : دزفولیان | نظرات